Feedback kun je geven op verschillende manieren, op verschillende momenten en met verschillende intenties. Uitgangspunt van mijn blog is dat je met het geven van feedback het volgende wilt bereiken:

  • Je leerlingen (of studenten) leren van de feedback en het resultaat van hun leerproces verbetert daadwerkelijk.
  • De feedback is van positieve invloed op de motivatie van leerlingen.

Wat is dan effectieve feedback?

  1. Feedback op de leertaak, het proces, de zelfregulatie of de persoon

Bij een leertaak kun je denken aan allerlei vormen van opdrachten, zoals het maken van een verslag, het uitvoeren van project of een praktijkopdracht, een vertaling van een tekst, het uitrekenen van een aantal sommen, etc. Effectieve feedback start met een helder leerdoel en duidelijke beoordelingscriteria.

Bij feedback op de leertaak zelf kijk je in hoeverre de leertaak correct is uitgevoerd. Dit is vooral effectief, wanneer uit de uitvoering blijkt dat de leerling iets verkeerd begrepen heeft. In andere situaties werkt de combinatie van feedback op de taak en het proces (of aanpak) beter. Een voorbeeld hiervan: “Jouw argumenten zijn overtuigend, omdat je veel feiten noemt. Waar heb je al deze feiten gevonden?”  Met deze feedback maak je duidelijk dat het resultaat voldoet aan één van de prestatiecriteria (in dit geval argumenten noemen die gebaseerd zijn op feiten), je maakt duidelijk dat de leerling een goede aanpak heeft gevolgd en je geeft een indirect compliment over de moeite die hij heeft gedaan om zoveel feiten te zoeken. Een ander voorbeeld: “De argumenten die je geeft zijn overtuigend. Ik mis echter een aantal argumenten en denk dat je er nog meer kunt geven wanneer je ook kijkt naar de gevolgen voor de werkgelegenheid.” Bij dit voorbeeld ga je ervan uit dat de leerling zelf niet meer argumenten weet te bedenken en een suggestie nodig heeft om een stap verder te komen richting het gestelde leerdoel.

Veel docenten bespreken vooral wat leerlingen nog moeten leren om het gestelde leerdoel te bereiken. Voor leerlingen is het ook motiverend, wanneer je met hen bespreekt welke vooruitgang ze inmiddels hebben gemaakt. Dit geldt met name voor leerlingen die moeite hebben met de leertaak.

Zelfregulatie verwijst naar het vermogen van leerlingen om hun eigen leerproces te monitoren en te sturen. Gedachten en gevoelens spelen een belangrijke rol in dit proces. Feedback gericht op zelfregulatie is met name effectief, wanneer jouw feedback het vertrouwen van de leerling versterkt in zijn eigen mogelijkheden tot leren en de leerling merkt dat jij inspanning waardeert.

Uit het onderzoek van Hattie blijkt dat  persoonsgerichte feedback in principe niet effectief is. Dit geldt ook voor positieve feedback. Een opmerking zoals “Jij bent echt goed!” vormt geen bijdrage aan het leren, omdat een dergelijke opmerking te algemeen is. Bovendien kan de leerling het idee krijgen dat leersucces afhankelijk is van een onveranderlijke eigenschap waar je zelf weinig invloed op hebt. Dit kan nadelig uitpakken voor het leren (zie vorige blog). Uit onderzoek vanuit de positieve psychologie blijkt echter dat persoonsgerichte positieve feedback wel leerzaam kan zijn, mits je specifieke kwaliteiten noemt. Je kunt dan denken aan kwaliteiten als vriendelijkheid, humor, enthousiasme, daadkracht, zorgvuldigheid, etc. Deze kwaliteiten zijn inzetbaar in diverse situaties en bij verschillende leertaken. Voor leerlingen zelf zijn ze vaak zo vanzelfsprekend dat ze deze kwaliteiten niet bij zichzelf herkennen. Wanneer leerlingen zich bewust worden van hun sterke punten, kunnen ze leren om deze kwaliteiten vaker in te zetten en verder te ontwikkelen. Dit is zowel leerzaam als motiverend en van positieve invloed op de sfeer. Bovendien versterk je de autonomie van leerlingen op het moment dat je hen stimuleert deze kwaliteiten in te zetten om bepaalde belemmeringen te overwinnen.

  1. Positieve en negatieve feedback

We zijn vaak geneigd om bij negatieve feedback wel precies aan te geven wat verbeterd moet worden, terwijl we bij positieve feedback een algemene opmerking plaatsen, zoals “Goed gedaan” of “Uitstekend werk”. De leerling heeft er meer aan, wanneer je ook in die situatie nauwkeurige feedback geeft. Bijvoorbeeld: “Jouw verslag is helder van opbouw, omdat je start met het waarom en daarna het wat en het hoe bespreekt.” De leerling weet dan immers precies wat hij goed heeft gedaan en kan dit in de toekomst beter benutten.

Bij negatieve feedback is het van belang dat de leerling voldoende informatie krijgt om een stap verder te komen richting het gestelde doel. In zijn algemeenheid geldt dat het niet zinvol is om teveel dingen tegelijkertijd te noemen. Daarnaast is effectieve feedback afhankelijk van de situatie. In de ene situatie is de leerling al geholpen wanneer je noemt wat er verbeterd moet worden en levert het meer op wanneer je je daartoe beperkt. In een andere situatie kan een leerling pas verder wanneer je ook suggesties geeft over hoe de leertaak aangepakt moet worden (het proces).

Om misverstanden te voorkomen: het gaat altijd om de balans tussen positieve en negatieve feedback. Effectieve feedback is vanzelfsprekend waarheidsgetrouw en gebaseerd op feiten.

  1. Tijdige feedback

Feedback is vooral relevant voor leerlingen tijdens het werken aan een leertaak. Wanneer je  hen de kans geeft om dingen te verbeteren, laat je zien dat feedback bedoeld is om van te leren. Het benoemen van kwaliteiten heeft het meeste effect wanneer je dit koppelt aan een specifieke situatie en het gedrag van de leerling. Ook deze vorm van feedback kan dus het beste gegeven worden tijdens het werken aan een leertaak (zoals een project of een praktijkopdracht).

Wanneer je graag wilt dat de leerling de gegeven feedback gebruikt bij daaropvolgende leertaken, kun je dit het beste stimuleren door dit expliciet te bespreken tijdens een mentor- of studieloopbaangesprek. Daar zet je immers de grotere lijnen uit met je leerlingen en kun je bespreken wat ze de aankomende periode gaan doen met de feedback die ze de afgelopen periode hebben gekregen. Veel scholen werken met persoonlijke leerdoelen. Voor leerlingen is het motiverend en leerzaam, wanneer dit niet alleen verbeterpunten zijn en ze zichzelf ook tot doel kunnen stellen om bepaalde kwaliteiten beter te benutten of verder te ontwikkelen.

  1. Feedback en de invloed hiervan op emoties tijdens het leren

De emoties die leerlingen ervaren tijdens het leren, zijn van grote invloed op het leerproces en het leerresultaat. Positieve emoties (zoals vertrouwen in eigen kunnen, plezier en jezelf gewaardeerd voelen) bevorderen het leervermogen. Leerlingen nemen meer en beter informatie op, hebben meer overzicht en zijn creatiever. Negatieve emoties (zoals angst, boosheid en jezelf onder druk gezet voelen) vernauwen juist het bewustzijn waardoor het leervermogen belemmerd wordt. Kortom: leerlingen leren meer en beter in een leeromgeving waarin ze zich welbevinden.

Het prijzen van leerlingen (“Goed gedaan.”) is te algemeen om in directe zin een positief effect te hebben op het leerproces, maar het kan wel helpen om een positieve leeromgeving te realiseren. Specifieke positieve feedback gericht op het gestelde leerdoel werkt dubbelop: deze feedback is van positieve invloed op de uitvoering van de leertaak en het bevordert een positieve leeromgeving. Hetzelfde geldt voor het benoemen specifieke kwaliteiten van leerlingen en de aandacht die je geeft aan het benutten en verder ontwikkelen van deze kwaliteiten.

Betekent dit dat alleen positieve feedback leidt tot positieve emoties tijdens het leren? Uit onderzoek blijkt dit niet het geval te zijn. Ik denk dat het er vooral om gaat, dat je een positief leerklimaat realiseert waarin je een goede werkrelatie hebt met alle leerlingen, zij zich gewaardeerd voelen als persoon en de aandacht vooral gericht is op leren en ontwikkelen. Met een dergelijk leerklimaat als basis, kan negatieve feedback leerlingen eveneens activeren om zich maximaal in te spannen en tot een goed leerresultaat te komen. Bovendien kun je ook te snel zeggen dat iets goed is. Terwijl jij ze met dit compliment misschien wilt stimuleren om hun best te blijven doen, kunnen leerlingen dan juist achterover gaan leunen. Daarnaast kunnen ze het idee krijgen dat je weinig verwachtingen van ze hebt en gaan ze zich daar ook naar gedragen. Het is dus altijd belangrijk om te kijken hoe jouw feedback overkomt op de betreffende leerling of groep leerlingen.

 

Ik hoop dat deze blog je helpt om effectieve feedback te (blijven) geven. Het is immers één van de belangrijkste factoren om het leersucces van je leerlingen te bevorderen. Vanwege het belang van feedback voor succesvol leren, is het wellicht een optie om je leerlingen te leren elkaar ook feedback te geven.

Mocht je meer willen weten, dan kun je natuurlijk altijd contact met me opnemen.

Reacties op deze blog zijn ook van harte welkom! Mijn mailadres is: i.beumer@devirieu.nl (Ineke Beumer).

Bronnen:

  • Feedback revisited: Adding perspectives based on positive psychology, L. Voerman, F. Korthagen, P.C. Meijer, R.J. Simons, Teaching and Teacher Education 43, 2014
  • How to give effective feedback to your students, M. Brookhart, 2008
  • The power of feedback, J. Hattie & H. Timperley, Review of educational research, 2007

 

 

Hoe geef je effectieve feedback aan leerlingen of studenten?