Bij veranderingstrajecten wordt vaak de ‘gap’-benadering gebruikt. Uitgangspunt van deze benadering is een probleem dat ervaren wordt in de huidige situatie. Dit probleem ga je analyseren, je bedenkt oplossingen en vervolgens zet je een pad uit om van de bestaande situatie naar de gewenste situatie te gaan. Deze benadering werkt prima wanneer het probleem door de betrokkenen als een urgent wordt ervaren en het probleem echt opgelost moet worden.

Een andere veranderingsaanpak is de waarderende benadering. Deze aanpak is onder meer geschikt wanneer je je als organisatie, team of persoon blijvend wilt ontwikkelen.

Hoe werkt de waarderende benadering?

Als eerste bepaal je wat de focus is van je verandering: het kernthema. Belangrijk bij de keuze van het kernthema is dat het positief wordt geformuleerd en de betrokkenen oprecht geïnteresseerd zijn in het thema. Kijk dus vooral naar de drijfveren van de mensen binnen je organisatie of zet iets dat als probleem ervaren wordt om in een gewenst doel. Voorbeelden van thema’s zijn: uitdagend onderwijs, een effectieve leeromgeving, een goed functionerend team, plezier in je werk, etc.

Dit kernthema ga je vervolgens samen met de betrokkenen onderzoeken (stap 2). Dit doe je op een open, waarderende manier. Je kijkt dus op dat moment niet naar wat er allemaal niet goed gaat, maar analyseert wat wel goed gaat en wat de sterke punten zijn van je organisatie of team. Uitgangspunt is dat in iedere organisatie elementen zijn die goed werken en verandering duurzamer en effectiever is, wanneer je voortbouwt op deze elementen en gebruik maakt van de aanwezige kwaliteiten. Stel dat het thema ‘uitdagend onderwijs’ is, dan ga je dus op zoek naar voorbeelden van uitdagend onderwijs in de huidige situatie, je analyseert deze en je onderzoekt welke kwaliteiten en deskundigheden jullie al in huis hebben om uitdagend onderwijs te realiseren.

De derde stap is de droomfase. Je daagt je team of school uit om na te denken over wat jullie precies willen bereiken t.a.v. het thema. Om het voorbeeld van uitdagend onderwijs erbij te nemen: Hoe ziet uitdagend onderwijs eruit wanneer we onze kwaliteiten en expertise helemaal tot zijn recht kunnen laten komen? Welke kansen en mogelijkheden liggen er? Dit is dus de fase waarin creativiteit en verbeelding centraal staan en de betrokkenen hun ideeën en ambities met elkaar delen om zo een gemeenschappelijk, levendig en concreet toekomstbeeld te creëren.

In de vierde stap ga je terug naar de realiteit: Wat is nodig en gewenst om een stap dichterbij je ideale toekomst te komen? Met welke randvoorwaarden en kaders heb je te maken?

De vijfde stap gaat over de acties die de betrokkenen daadwerkelijk nemen om verandering tot stand te brengen. Soms in de vorm van experimenten en toepassing van nieuwe inzichten in de dagelijkse werkpraktijk, gevolgd door reflectie hierop. Leren en innoveren is daardoor sterk aan elkaar gekoppeld. Deze laatste stap is vaak weer de basis voor het volgen van een nieuwe cyclus op hetzelfde thema. Door de cyclus vanaf stap 2 enkele keren te doorlopen, is een compleet uitgewerkt realisatieplan niet nodig en kun je stap voor stap toewerken naar de gewenste situatie, voortbouwend op alles wat goed gaat en gebruik makend van de kwaliteiten van mensen.

Waarom past de waarderende benadering zo goed bij veranderingstrajecten in het onderwijs?

  1. De waarderende benadering neemt de drijfveren en kwaliteiten van het individu, het team en de school als uitgangspunt voor verandering. Omdat juist in het onderwijs veel betrokken en deskundige mensen werken, sluit dit goed aan. Het is een prima benadering om het gevoel van eigenaarschap te versterken en duurzame verandering tot stand te brengen.
  2. Werken met een positief geformuleerd kernthema geeft energie en focus. Door uit te gaan van aanwezige kwaliteiten maak je gebruik van aanwezige expertise en stimuleer je dat eenieder zijn talenten en deskundigheid verder ontwikkelt.
  3. Veranderingen binnen het onderwijs zijn vaak complex. Door de cyclus enkele keren te doorlopen, hoef je niet het hele pad te plannen terwijl je wel opbrengstgericht blijft werken. Daarnaast geef je ruimte om dingen te onderzoeken en uit te proberen en kun je gebruik maken van voortschrijdend inzicht.  Innoveren, leren en toepassen in de dagelijkse werkpraktijk is sterk met elkaar verbonden.
  4. De waarderende benadering heeft over het algemeen een positieve uitwerking op de sfeer binnen de school of het team. Het gevoel van verbondenheid met elkaar wordt versterkt.
  5. In deze blog staat het gebruik van de waarderende benadering bij een veranderingstraject centraal. De uitgangspunten van deze benadering sluiten echter naadloos aan bij talentontwikkeling en kunnen dus eveneens gebruikt worden in het onderwijsproces zelf. Een voorbeeld daarvan is waarderende reflectie.

Afsluitend

Om misverstanden te voorkomen: werken met de waarderende benadering betekent niet dat je je ogen sluit voor problemen of dingen die niet goed lopen. Het accent ligt alleen anders.

 

 

De kracht van de waarderende benadering bij veranderingstrajecten in het onderwijs