De fysieke conditie op peil houden door te sporten of een andere vorm van bewegen, is voor veel mensen wekelijkse of zelfs dagelijkse routine. Zoals je waarschijnlijk weet, heeft fysieke beweging ook een positieve invloed op de werking van het brein en de mentale gesteldheid. Wat kun je daarnaast nog meer doen om je mentale fitheid te versterken, zodat je bijv. adequaat handelt in complexe situaties en veerkrachtig om kunt gaan met allerlei veranderingen die op je af komen?

Enkele direct toepasbare suggesties:

  1. Regelmatig terugschakelen

Of het nu gaat om lesgeven of leidinggeven: mensen die in het onderwijs werken zijn de hele dag druk bezig met veel verschillende dingen. Ons brein staat dan vooral in de ‘doe’-stand. Deze stand helpt ons uitstekend om onze doelen te bereiken in allerlei dagelijkse situaties. Wat we in feite (onbewust) doen, is het verschil constateren tussen de situatie zoals die nu is en zoals die hoort te zijn en daar ons handelen op aan te passen. Dit geldt wanneer je in je les bepaalde lesdoelen wil halen, wanneer je met je team iets wil bereiken, wanneer je met de auto of de fiets naar je werk rijdt, etc. Zodra je je doel hebt bereikt, voel je je even prettig, maar daarna is er over het algemeen direct weer iets anders te doen of te bedenken. Een leerling die na de les aandacht vraagt, een collega die tussendoor iets wil weten, enz.

Omdat deze ‘doe’-stand zo effectief is bij simpele problemen die om een directe oplossing vragen, zijn we geneigd om deze routinematige manier van denken ook in te zetten bij complexe problemen die om een structurele of creatieve oplossing vragen. Kiezen voor een korte termijn oplossing die op de langere termijn contraproductief is, kan het frustrerende gevoel geven dat je achter de feiten aanloopt en voortdurend brandjes aan het blussen bent. En routinematig denken inzetten bij het oplossen van complexe problemen kan als gevolg hebben dat je gedachten gaan malen. Je brein constateert immers een verschil tussen de situatie zoals hij is en zoals hij volgens jou hoort te zijn en wil daar een oplossing voor bedenken. Wanneer die oplossing niet direct of helemaal niet voorhanden is, lukt het niet om het verschil tussen de gegeven situatie en de gewenste situatie te verkleinen. Daardoor blijf je steeds aan het probleem denken zonder verder te komen.

Je doet jezelf daarom een groot plezier door regelmatig heel even terug te schakelen. Op dat moment ontstaat er ruimte in je hoofd. De ruimte die je nodig hebt om adequaat te reageren op complexe situaties en op signalen van stress. Een adequate reactie kan overigens ook zijn dat je het besluit neemt om even te wachten met reageren of dat je accepteert dat de situatie nu eenmaal zo is.

Hoe schakel je terug? Door simpelweg heel even pauze te nemen tussen twee activiteiten, al is het maar een halve minuut. Adem op dat moment een paar keer bewust in en uit en let even op signalen van stress in je lichaam. Wellicht loop je heel gehaast, zijn je kaken gespannen, heb je je schouders omhoog getrokken of bemerk je andere signalen van stress. Hoe eerder je deze signalen opmerkt, hoe makkelijker het is om de opgebouwde spanning los te laten. Even pauze nemen tussen twee activiteiten betekent ook dat je brein de kans krijgt om tot rust te komen en je met een open mind kunt reageren op datgene wat op dat moment van je wordt gevraagd.

 

  1. Volledige aandacht besteden aan één ding tegelijkertijd

Volgens Compernolle, een expert op het gebied van breinonderzoek, kan ons brein niet geconcentreerd met twee of meer taken tegelijkertijd bezig zijn. Een vergadering bijwonen en tegelijkertijd mail afhandelen werkt dus niet. Wat we in feite doen is ‘taskswitchen’ in plaats van multitasken: ons brein schakelt steeds van de ene taak naar de andere. Dit schakelen kost tijd: bij simpele taken al twee keer zoveel tijd en bij complexe taken vier keer zoveel tijd of meer. Dit geldt ook voor interrupties zoals binnenkomende mails, een collega die iets vraagt, etc. De conclusie van Compernolle is dan ook dat het veel oplevert om taakwisselingen zoveel mogelijk te beperken.

Dit geldt ook voor onze aandacht. De aandacht richten op datgene waar je op dat moment mee bezig bent en dus niet in gedachten bezig zijn met het voorgaande of de dingen die nog gedaan moeten worden, geeft rust en een beter resultaat. Gesprekken met leerlingen en collega’s verlopen bijvoorbeeld een stuk effectiever wanneer je met je volledige aandacht bij het gesprek bent en niet ondertussen aan allerlei andere dingen denkt. Bovendien is ons brein geneigd om witte vlekken in te vullen. Wanneer je gedachten teveel afdwalen tijdens een gesprek of een overleg, kan het zomaar gebeuren dat het brein deze witte vlekken opvult en je iets onthoudt wat niet is gezegd.

 

  1. Stretchen en relaxen

Denk eens terug aan een situatie op je werk die je veel voldoening gaf. Waarschijnlijk werd je in die situatie uitgedaagd om je kwaliteiten en expertise maximaal in te zetten en leverde dit succes op. Dit soort ervaringen zijn enorm motiverend,  stimuleren het zelfvertrouwen en versterken onze veerkracht. Het advies is dus om regelmatig de uitdaging te zoeken in je werk en dan vooral voor te kiezen voor die taken die er naar jouw idee echt toe doen en die een beroep doen op je kwaliteiten en/of expertise.

Door het werken aan uitdagende taken voldoende af te wisselen met kleine en grotere rustmomenten, blijf je mentaal fit. Naast het regelmatig terugschakelen tijdens je werk, is het effectief om naast je werk voldoende tijd uit te trekken voor ontspanning. Met name ook op de momenten dat je het heel druk hebt. Uit onderzoek blijkt dat mensen die regelmatig afstand nemen van hun werk beter presteren dan de mensen die stug door blijven werken. Ons brein heeft deze pauzes en voldoende slaap echt nodig om de informatie die we opnemen te kunnen archiveren en de benodigde ruimte te creëren voor het bedenken van nieuwe, creatieve oplossingen. Het voordeel is daarnaast dat we in ontspannen toestand beter kunnen relativeren.

 

Bronnen:

  • Mindful werken, W. Koole, Business Contact, 2013
  • Hoe we door onwetendheid ons brein ketenen, T. Compernolle, tijdschrift Opleiding & Ontwikkeling, sept/okt 2014, pagina 14 – 18
Praktische tips om mentaal fit te zijn en te blijven
Getagd op: